Koncepcja merytoryczna JOANNA BIAŁOBRZESKA Projekt graficzny okładki MACIEJ BIAŁOBRZESKI Opracowanie redakcyjne KRYSTYNA WOJTASIŃSKA Opracowanie graficzne, skład i łamanie MAŁGORZATA SMOLIŃSKA Korekta ANDRZEJ MASSÉ Ilustracje PAULINA KOPESTYŃSKA AGATA NOWAK ALEKSANDRA PASIEWICZ-STAWICKA MARCIN PIWOWARSKI Zdjęcia BARTOSZ BIAŁOBRZESKI MACIEJ BIAŁOBRZESKI MARIUSZ SZOT FOTOLIA © Copyright by DIDASKO Warszawa 2019 ISBN 978-83-65571-46-5 ISBN 978-83-65571-43-3 (komplet) DIDASKO SJ ul. Terespolska 19 03-813 Warszawa tel. 22 673 73 63 [email protected] Jestem w trzeciej klasie! Mój portret Moja wizytówka 3 Trzecia klasa My jesteśmy z trzeciej klasy, trochę grzeczni, trochę nie, mówią o nas: „ananasy”, do nas świat uśmiecha się. Niepoprawni marzyciele, w głowach sto pomysłów tkwi, z nami zawsze jest weselej, na kłopoty – tylko my! Ref.: Trzecia klasa – to geniusze, to artyści, to sam miód, złote serca, dobre dusze, to jest świata ósmy cud! Wiedzę z książek połykamy, tak jak witaminę C, obowiązki swoje znamy, każdy dobrze uczy się. Ciągle humor dopisuje, no bo świetnie wiemy, że ten, kto nigdy nie żartuje, szybko zestarzeje się! Ref.: Trzecia klasa – to geniusze, to artyści, to sam miód, złote serca, dobre dusze, to jest świata ósmy cud! Trzecia klasa – to artyści, trzecia klasa – optymiści, zalet samych cała masa, nie ma to jak trzecia klasa. Maria Witewska 4 1. Zaprojektuj plakat reklamujący Twoją trzecią klasę. Napisz na plakacie refren piosenki „Trzecia klasa”. 5 1. Napisz, jakie odgłosy kojarzą Ci się z wakacjami. GŁOŚNE CICHE 2. Podpisz pod trzema rytmami pasujące do nich wyrazy. jezioro, łąka, las, wakacje, morze, ptak 3. Przypomnij sobie i napisz, co oznaczają włoskie nazwy: forte piano 6 To warto wiedzieć! Ten czterotaktowy rytm rozpoczyna się jedną ósemką, czyli niepełnym taktem. Jest to przedtakt. Uzupełnieniem pierwszego niepełnego taktu jest takt ostatni, również niepełny, skrócony o wartość początkową. 1. Przypomnij sobie wartości rytmiczne i napisz ich nazwy. 2. Zaproponuj program minikoncertu. Zapisz tytuły co najmniej trzech utworów muzycznych. 7 List List jest to wypowiedź pisemna skierowana przez nadawcę do określonego adresata. List składa się z trzech części: wstępu, rozwinięcia, zakończenia. Na początku listu piszemy zwrot powitalny, na przykład: „Kochana Mamo”, „Cześć, Aniu”. W zwrotach do adresata stosujemy wielką literę, na przykład: „dawno Cię nie widziałam”, „chciałbym się z Tobą spotkać”. Na końcu listu umieszczamy pozdrowienie, na przykład „Serdecznie pozdrawiam” i podpisujemy się. Żeby list doszedł do adresata, trzeba go włożyć do koperty, a kopertę zaadresować. Na kopercie piszemy imię i nazwisko oraz dokładny adres osoby, do której wysyłamy list. Zwykle na adres składają się: nazwa ulicy, numer domu, numer mieszkania, kod pocztowy i nazwa miasta. W prawym górnym rogu koperty przyklejamy znaczek. Po drugiej stronie koperty, na skrzydełku, które ją zamyka, piszemy imię, nazwisko i adres nadawcy, czyli nasze imię, nazwisko i adres. Tak poprawnie adresujemy koperty 8 1. Uzupełnij treść listu brakującymi wyrazami: psa, wspomnienia, w porządku, Pola, morze, wycieczkę, całuję, kina, Kochana, Dziadku, list, ucieszyłam, zabawna. 9 1. Skreśl zdania, które nie pasują do treści listu. Bądź czujny! Do zobaczenia, Zosiu! Przepraszam, że tak długo nie odpisywałam na Twój list, ale spędzałam dwa tygodnie z rodzicami w Paryżu. Było fantastycznie! Paryż to duża wieś i trudno przez trzy dni wszystko zobaczyć. Niewiele rozumiałam, bo wszyscy mówią tam po angielsku. Szkoda, że nie było tam moich rodziców, bo oni uwielbiają kuchnię chińską. Przez cały pobyt, te wszystkie 14 dni, było bardzo gorąco. Całymi dniami było bezchmurne niebo i świeciło słońce, dlatego zawsze wkła- daliśmy puchowe kurtki i nosiliśmy parasole. Zwiedzaliśmy muzea sztuki, w których kupiłam sobie dużo cukierków i pocztówek z reprodukcjami obrazów. Jak się zobaczymy, wszystko Ci dokładnie opowiem. Witaj, Małgosia 10 2. Wpisz brakujące litery i przeczytaj list. Czytaj uważnie! Ko......ana Bab......u Zo...... u! D....iękuję Ci, Babciu, za list. Zmartwiłam się, że za......orowałaś i bie......esz antybiotyki. Koniecznie m...sisz le....eć w ł...żku. Pij ....erbatę z malinami i czytaj ksią....ki. W niedzielę p......yjadę do Ciebie razem z rodzicami. P......ywiozę Ci płyty z muzyką i z filmami. Wczoraj p......eżyliśmy smutną p......ygodę. W bloku na naszej ulicy wybu......ł po....ar. Pan G......egorz, syn Pani Kowalskiej, nie wyłączył ....elazka i poszedł do pracy. To było p....yczyną pożaru. P......yjechali stra....acy i ugasili ogie...., ale mieszkanie Pani Kowalskiej jest bardzo zni......czone. Wszyscy im współcz....jemy. Babciu, już wkr....tce się zobaczymy i wszystko Ci opowiem. Cał....ję, Marysia PS Ko....ecznie dbaj o siebie. 11 1. Podkreśl na czerwono wyrazy określające dobry nastrój, a na niebiesko – zły. świetnie, beznadziejnie, okropnie, wspaniale, fantastycznie, tragicznie, fatalnie, doskonale, znakomicie, koszmarnie, straszliwie, pierwszorzędnie, makabrycznie 2. Wybierz 3 wyrazy z ćwiczenia 1. i ułóż z nimi zdania opisujące dobry i zły nastrój. 12 1. Wpisz do tabeli po jednym zdaniu określającym nastrój Darka podczas spływu kajakowego (podręcznik, cz. 1, str. 10–11). PIĄTEK SOBOTA NIEDZIELA PONIEDZIAŁEK CZWARTEK 2. Dokończ zdania. Mam świetny nastrój, kiedy Czuję się okropnie, kiedy Czuję się wspaniale, kiedy Czuję się koszmarnie, kiedy Beznadziejnie się czuję wtedy, kiedy 13 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ Przypominam, Cześć! Jestem Bartek. Minęły wakacje. Dwa mie- że poznaliśmy: siące to sporo czasu. Ja bawiłem się świetnie, mam nadzieję, że Wy również. Niestety, rzeczowniki, kilka wiadomości z gramatyki i ortografii, czasowniki, które zapamiętałem w drugiej klasie, przymiotniki. „wyparowało jak kamfora” z mojej pamięci. Jeśli i Wy również zapomnieliście niektó- re zasady ortograficzne i matematyczne, skorzystajcie z przygotowanego przeze mnie „kącika przypomnień”. 1. Do podanych rzeczowników dobierz odpowiednie przymiotniki. dzikie, piękne, mazurskie, leśne, kajakarskie, naturalne jeziora krajobrazy konie środowisko tereny szlaki 14 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ Rozmawiamy o nas i naszych nastrojach, a więc zajmujemy się przymiotnikam, rzeczownikami i czasownikami. 1. Uzupełnij zdania odpowiednimi czasownikami. są, jest, liczy, należą Do największych jezior na Mazurach jeziora: Śniardwy, Mamry, Jeziorak, Niegocin. Wiele jezior połączonych kanałami żeglownymi. Najbardziej znane dwa kanały: Kanał Augustowski i Kanał Elbląski. Wraz z rzekami i jeziorami cały szlak wodny sobie około 200 km. 2. Odpowiedz na pytania, używając przymiotników. Jakie masz oczy? Jakie masz włosy? Jaki masz nos? Jaki masz teraz nastrój? Jaki masz pokój? Jaki jest twój ulubiony kolega, twoja ulubiona koleżanka? 15 MAZURY To warto wiedzieć! Nazwy miast, wsi, rzek, jezior, gór piszemy wielką literą. MAPA MAZUR 1. Zapisz nazwy mazurskich jezior, miast i wsi. Jeziora: Miasta: Wsie: 16 2. Na podstawie tekstu z podręcznika, cz. 1, str. 12, przygotuj projekt plakatu zachęcającego do zwiedzania Mazur. 17 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ ó Przypominam, że poznaliśmy zasady pisowni z ó. 1. Rozwiń podane zdania. Miód wzmacnia. Zwiedzaliśmy Kraków. Był siódmy. Róża zakwitła. 2. Połącz wyrazy z odpowiednią zasadą pisowni z „ó”. róża Kraków ó wymienia się na o ó wymienia się na e miód siódmy ó niewymienne ó w zakończeniach: -ów, -ówka, -ówna 18 1. Uzupełnij zdania wyrazami: klasówkę, niósł, miód, wiózł, przedpokój, róże, butów, córki. Tomek psa do weterynarza. Bartek piękne, czerwone dla pana Józefa. Tomek przeszedł cały w poszukiwaniu . W poniedziałek klasa IV pisze z matematyki. Ania jadła pyszny . 2. Ułóż trzy zdania z jak największą liczbą wyrazów z „ó”. 19 TATRY To warto wiedzieć! Oznaczenia i kolory na mapie: niziny – zielony, wyżyny – żółty, góry – brązowy. 1. Napisz nazwy gór i miast leżących w górach. 2. Ułóż zdania z wyrazami: góral, góralski, góralska, góry, góralka, górski. 20 1. Na podstawie tekstu z podręcznika, cz. 1, str. 14, przygotuj projekt plakatu zachęcającego do zwiedzania polskich gór. 21 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ Rzeczowniki to nazwy ludzi, zwierząt, roślin i rzeczy. Odpowiadają na pytania: kto?, co?. 1. Zapisz rzeczowniki, które są nazwami osób, zwierząt, roślin i przedmiotów przedstawionych na zdjęciach. 22 ALFABET A, Ą, B, C, Ć, D, E, Ę, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, Ó, P, R, S, Ś, T, U, W, X, Y, Z, Ź, Ż 1. Uzupełnij alfabet. 2. Podkreśl w zdaniach wyrazy będące rzeczownikami i napisz je w kolejności alfabetycznej. Na drzewie rosły duże czerwone jabłka. Zosia znalazła gniazdo, a w nim trzy małe ptaszki. Kraków słynie z pięknego zamku i jaskini smoka. Bartek ma małego kota i akwarium z rybkami. 23 1. Zapisz pytania, które detektyw Hipolit zada ciotce Elpie, żeby odnaleźć wujka. Pamiętaj, że detektyw musi znać jak najwięcej szczegółów. (Podręcznik cz. 1, str 16-17) BIURO DETEKTYWA HIPOLITA Te zdania to zdania pytające. 24 1. Zapisz odpowiedzi na pytania detektywa. Te zdania to zdania oznajmujące. 25 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ ż rz Czas na wyrazy z ż i rz. 1. Uzupełnij zdania. spacer, chmura, przygotujemy, spacerze, koleżankami, chmurze, żołędzie Na niebie powstała . W tej ukryło się słońce. Wraz z wybieramy się na . Na będziemy zbierać jesienne liście, kasztany i . W klasie jesienne dekoracje. 2. Ułóż krótkie opowiadanie z wyrazami z ż. To warto wiedzieć! żniwa, żyto, zboże, świeży, życzenie, koleżanka, pisarz, powtarzać, Grzegorz. 44 To warto wiedzieć! Jedz chleb razowy. Występuje w nim dużo naturalnego błonnika, który pomaga w trawieniu. Chleb razowy zawiera także białko, witaminy z grupy B, żelazo i wiele innych składników odżywczych. Jest zdecydowanie zdrowszy od białego pieczywa. 1. Uzupełnij zdania odpowiednimi czasownikami: zjadłam, posypała, pokroiła, upiekła, posmarowała. Wczoraj moja mama te kanapki z wielkim apetytem. razowy chleb. kromki chleba, je masłem i szczypiorkiem. 2. Ułóż i napisz wyrazy z rozsypanki sylabowej. grzy by bu ty rza żół ży żar cie ty 47 Przepis na chleb pełnoziarnisty Składniki: 0,5 kg mąki pszennej, pół szklanki otrębów pszennych, 2 łyżki siemienia lnianego, 5 dag ziaren słonecznika, 2 płaskie łyżki cukru, 1 łyżeczka soli, 5 dag drożdży, 0,5 litra wody. PRZYGOTOWANIE: Drożdże rozpuścić w wodzie. W misce wymieszać wszystkie suche składniki, zalać je rozpuszczonymi drożdżami i dokładnie wymieszać. Odstawić w ciepłe miejsce do wyrośnięcia. Włożyć do wysmarowanej tłuszczem formy. Piec w piekarniku w temperaturze 180oC przez 50 minut. 1. Poszukaj przepisu na drożdżowe bułeczki lub drożdżowe ciasto i przepisz go. 48 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ Przymiotniki to wyrazy opisujące ludzi, zwierzęta, rośliny i rzeczy. Odpowiadają na pytania: jaki?, jaka?, jakie?. 1. Podkreśl te przymiotniki, które według Ciebie pasują do opisu chleba. soczysty, czerstwy, kolorowy, razowy, biały, czerwony, sympatyczny, świeży, ciemny, miły, pulchny, ciepły, pszenny, pachnący, niegrzeczny, smutny, chrupiący 2. Uzupełnij tabelę. Przymiotniki Rzeczowniki niebieski pies niegrzeczny Kasia niesamowite stół głośny lampa wąż 49 PIOSENKA POETY Czasem bywam tęczą na kapryśnym niebie albo białą różą zapatrzoną w siebie, zaglądam przez okno do chaty z piernika, wymawiam zaklęcia, by czas nie umykał. Ref.: Bo ja mogę wszystko! Kiedy dusza tańczy, wiersze moje mają zapach pomarańczy. Poeta – czarodziej, malarz doskonały, w jednym małym słowie pomieści świat cały! Z marzeń plotę wianki, rzucam je do wody, chowam ciepły uśmiech na jesienne chłody. Nieparzyste smutki trzymam pod poduszką, a biedronce szepczę życzenia na uszko. Ref.: Bo ja mogę wszystko! Kiedy dusza tańczy, wiersze moje mają zapach pomarańczy. Poeta – czarodziej, malarz doskonały, w jednym małym słowie pomieści świat cały! Maria Witewska 50 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ Zapraszam na ortograficzne rymowanki! 1. Odszukaj wyrazy, które się rymują i zapisz je. Zwróć uwagę na pisownię tych wyrazów. główka miód pogoda marzenie król chmura lód mróz wół herbata stówka góra sałata życzenie wóz stół przygoda ból 53 1. Nadaj właściwe tytuły bajkom Ignacego Krasickiego. Wyjaśnij, jaka nauka na przyszłość wynika z każdej bajki. Naucz się jednego z tych tekstów na pamięć. „Dzieci i żaby”, „Ptaszki w klatce”, „Pan i pies”, „Żółw i mysz” Że zamknięty w skorupie niewygodnie siedział, Że zamknięty w skorupie niewygodnie siedział, Żałowała mysz żółwia; żółw jej odpowiedział: ŻMałoiewj atyłasmobyisezpżaółałwcei,aj;ażmółówj jdeoj modepkocwiaisendyz;iał: „M„Pireajwtydas,onbiiee jpeastławces,pjaanmiaółyj d–osmzcezkupciłays,nayle; własny”. Prawda, nie jest wspaniały – szczupły, ale własny”. „Czegoż płaczesz? – staremu mówił czyżyk młody – Masz teraz lepsze w klatce niż w polu wygody”. „Tyś w niej zrodzon – rzekł stary – przeto ci wybaczę; Jam był wolny, dziś w klatce – i dla tego płaczę”. 54 Koło jeziora Z wieczora Chłopcy wkoło biegały I na żaby czuwały. Skoro która wypływała, Kamieniem w łeb dostawała. Jedna z nich, śmielszej natury, Wystawiwszy łeb do góry, Rzekła: „Chłopcy, przestańcie, bo się źle bawicie! Dla was to jest igraszką, nam idzie o życie”. Pies szczekał na złodzieja, całą noc się trudził; Obili go nazajutrz, że pana obudził. Spał smacznie drugiej nocy, złodzieja nie czekał; Ten dom skradł; psa obili za to, że nie szczekał. 55 1. Wypisz z wiersza „Co Janek zrobił?” rymujące się wyrazy (podręcznik, cz. 1, str. 43). 2. Napisz, ile wersów jest w każdej zwrotce. 3. Napisz, z ilu sylab składa się każdy wers. To warto wiedzieć! Wiersz „Co Janek zrobił?” jest wierszem rytmicznym. W każdym wersie jest tyle samo sylab, a w każdej zwrotce tyle samo wersów. 56 1. Przepisz z wierszy Stanisława Jachowicza zdania, które mówią, jak należy lub jak nie wolno postępować w życiu (podręcznik, cz. 1, str. 47–49). Staś Krzyś i Leoś Tadeuszek Koń i osieł Andzia 59 1. Na podstawie wywiadu z Wandą Chotomską odpowiedz na pytania (podręcznik, cz. 1, str. 54–55). Kim była Wanda Chotomska? Kiedy Wanda Chotomska pisała wiersze? Czym są rymy według Wandy Chotomskiej? 60 1. Na podstawie tekstu „Baśnie, bajki, bajeczki” (podręcznik, cz. 1, str. 60–61) wypisz cechy baśni. To warto wiedzieć! Tytuły baśni piszemy wielką literą i w cudzysłowie. 68 Mazurek Dąbrowskiego – polski hymn narodowy słowa: Józef Wybicki autor melodii nieznany 1. Jeszcze Polska nie zginęła, 2. Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę, będziem Polakami. kiedy my żyjemy. Dał nam przykład Bonaparte, jak zwyciężać mamy. Co nam obca przemoc wzięła, szablą odbierzemy. Marsz, marsz Dąbrowski Marsz, marsz... z ziemi włoskiej do Polski! Za twoim przewodem Jak Czarniecki do Poznania złączym się z narodem. po szwedzkim zaborze, dla ojczyzny ratowania wrócim się przez morze. Marsz, marsz... 78 Pieśń Jeszcze Polska nie zginęła, zwana inaczej Mazurkiem Dąbrowskiego, powstała we Włoszech. Początkowo nosiła nazwę Pieśń Legionów Polskich we Włoszech. Tekst pieśni napisał Józef Wybicki, jej melodia oparta jest na polskiej melodii ludowej. Mazurek Dąbrowskiego uznany został oficjalnie za polski hymn narodowy. 1. Napisz, przy jakich okazjach grany jest hymn narodowy. To warto wiedzieć! Symbol przedstawiony obok to znak repetycji. Oznacza on, że od niego właśnie należy powtórzyć fragment utworu. Powtarza się od początku albo od takiego samego znaku narysowanego odwrotnie. W nutach hymnu są dwa znaki repetycji, a zatem refren należy powtórzyć od słów: „Marsz, marsz...”. 79 1. Ułóż dwa zdania w czasie teraźniejszym. 2. Ułóż dwa zdania w czasie przeszłym. 3. Ułóż dwa zdania w czasie przyszłym. 4. Rozwiń zdania. 83 To warto wiedzieć! Legenda to opowieść o dawnych czasach, oparta częściowo na wydarzeniach prawdziwych, a częściowo – na wymyślonych. 1. Czy znasz legendy, których bohaterowie ukryli się na chmurkach? Napisz tytuły tych legend. 84 1. Uzupełnij tekst (podręcznik, cz. 1, str. 76–77). Dawno temu trzej bracia opuścili dom i wyruszyli na poszukiwanie nowych siedlisk. Lech był Czech był Rus był Lech za godło swego plemienia wziął , a na pamiątkę orlego gniazda nazwał swój gród . Gniezno stało się Łapać dwie sroki za ogon – zabierać się do kilku spraw naraz. 85 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ ą ę Wczoraj, kiedy zobaczyłem swoje dyktando, to na widok błędów rozbolały mnie zęby. Nadszedł czas, żebyśmy się zabrali za pisownię wyrazów z ą i ę. 1. Pisz ą, gdy wymienia się na ę, pisz ę, gdy wymienia się na ą. dąb pięć ząb trębacz błąd węzeł rząd 2. Pisz ą i ę w formach 3. osoby (liczby pojedynczej i mnogiej) czasowników przed l i ł. wyj ł, wyj ła, zaj ł, zaj ła, wzi ł, wzi li 3. Pisz ą i ę w niektórych wyrazach, gdy słyszymy om, em, on, en. 86 KĄCIK PRZYPOMNIEŃ Gdybym został królem, nie uczyłbym się ortografii i gramatyki. Całymi dniami grałbym w szachy, jeździłbym na koniu i oczywiście grałbym na gitarze. 1. Napisz, co zrobiłabyś, gdybyś została królową lub co zrobiłbyś, gdybyś został królem. Wpaść jak śliwka w kompot – wpaść gdzieś nie w porę, znaleźć się w trudnej sytuacji, położeniu bez wyjścia. 92 rycerz – rycerski wierzy – wiara To warto wiedzieć! pancerz – pancerny 1. Odpowiedz na pytania. Zgaduj-zgadula rz 1. Wypływa z górskich strumyków i wpływa do morza 2. Wykonuje meble z drewna 3. Rosną na krzakach, są czerwone, białe lub czarne 4. Dodany do buraków tworzy ćwikłę 5. Rosną w lesie. Mogą być duszone, suszone, mrożone lub marynowane 6. Przygotowywane na zimę z warzyw lub owoców 7. Może być wesoła, smutna, niezwykła, a nawet „mrożąca krew w żyłach” 8. Nigdy Cię nie opuści. Poznajesz go w trudnych chwilach, w biedzie 95 1. Przyjrzyj się uważnie ilustracji i ułóż jak najwięcej pytań dotyczących fragmentu obrazu Jana Matejki „Bitwa pod Grunwaldem”. 96 To warto wiedzieć! Kronika to opis najważniejszych wydarzeń ułożonych chronologicznie, czyli po kolei. Najstarsze kroniki opisywały dzieje królestwa i życie jego władcy. Dawne kroniki pisane były ręcznie. ronika szkolna Stronę najczęściej rozpoczynał inicjał, czyli pierwsza litera pierwszego wyrazu zazwyczaj bardzo bogato zdobiona. 1. Napisz swoje imię i nazwisko, rozpoczynając je od inicjału. 104 1. Napisz, dlaczego według księdza Jana Twardowskiego jest święto Bożego Narodzenia (podręcznik, cz. 1, str. 128). 132